لیورپول در فینال لیگ قهرمانان اروپا در سال ۲۰۰۵، در حالی که نیمه نخست را با سه گل اختلاف به میلان واگذار کرده بود، با بازگشتی تاریخی بازی را به ضربات پنالتی کشاند و جام قهرمانی را بالای سر برد؛ دیداری که همچنان یکی از ماندگارترین شب‌های تاریخ فوتبال اروپا محسوب می‌شود.
۲۵ مه ۲۰۰۵، ورزشگاه آتاتورک استانبول شاهد یکی از باورنکردنی‌ترین بازگشت‌های تاریخ فوتبال بود. میلان با برتری ۳ بر صفر در پایان نیمه نخست، خود را در آستانه قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا می‌دید، اما لیورپول با الهام از حمایت هوادارانش، در شش دقیقه طوفانی بازی را به تساوی کشاند و سرانجام در ضربات پنالتی به قهرمانی رسید.
نیمه نخست ویرانگر میلان
وقتی بازیکنان میلان و لیورپول در پایان نیمه نخست به رختکن رفتند، به نظر می‌رسید سرنوشت مسابقه از پیش مشخص شده است. میلان در ۴۵ دقیقه نخست نمایشی درخشان و حساب‌شده ارائه کرده بود؛ نمایشی که بسیاری از فوتبال‌دوستان را به این نتیجه رسانده بود که جام قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا به ایتالیا خواهد رفت.
در ورزشگاه آتاتورک استانبول و در تاریخ ۲۵ مه ۲۰۰۵، میلان با نتیجه ۳ بر صفر پیش افتاده بود. استیون جرارد، جیمی کرگر و ژابی آلونسو در شرایطی راهی رختکن شدند که امید چندانی به تغییر نتیجه نداشتند و هواداران میلان نیز غرق در شادی بودند.
کرگر ۱۰ سال بعد درباره آن لحظات گفت: «در پایان نیمه نخست، همه ما روحیه‌مان را از دست داده بودیم.»
بااین‌حال، پس از صحبت‌های بین دو نیمه و تغییرات تاکتیکی رافائل بنیتس، بازیکنان لیورپول برای شروع نیمه دوم به زمین بازگشتند. این بار، به‌جای صدای شادی و کری‌خوانی هواداران میلان، سرود روحیه‌بخش «تو هرگز تنها قدم نخواهی زد» از سوی هزاران هوادار لیورپول در ورزشگاه طنین‌انداز شد.
این داستان چگونگی تبدیل آن سرود اعتراضی و امیدبخش، در دل شکست، به جرقه‌ای برای یکی از بزرگ‌ترین بازگشت‌های تاریخ فوتبال است.
میلان قدرتمند و لیورپول تحت فشار
کارلو آنچلوتی نه‌تنها هسته اصلی تیم قهرمان میلان در لیگ قهرمانان اروپا در سال ۲۰۰۳ را حفظ کرده بود، بلکه تیمش را قدرتمندتر نیز کرده بود. میلان در سال ۲۰۰۵ مجموعه‌ای از ستاره‌های بزرگ فوتبال را در اختیار داشت.
خط دفاعی این تیم با حضور کافو، الساندرو نستا، یپ هاینکس اشتام و کاپیتان پائولو مالدینی، استحکام فوق‌العاده‌ای داشت. آندره‌آ پیرلو در میانه میدان جریان بازی را کنترل می‌کرد و جنگندگی جنارو گتوزو در کنار تکنیک ظریف کلارنس سیدورف، تعادل مناسبی در خط میانی ایجاد کرده بود.
کاکا به‌عنوان بازی‌ساز اصلی، پشت سر زوج هجومی هرنان کرسپو، مهاجم آرژانتینی، و آندری شوچنکو، ستاره اوکراینی، نقش مهمی در برنامه‌های تهاجمی میلان داشت.
ترکیب اصلی میلان نسبت به تیمی که دو سال پیش در فینال اروپایی یوونتوس را شکست داده بود، تنها چهار تغییر داشت. سه نفر از غایبان آن مسابقه، یعنی روی کاستا، الساندرو کاستاکورتا و کاخا کالادزه، در فینال استانبول روی نیمکت حضور داشتند.
میلان با اعتمادبه‌نفس بالایی وارد مسابقه شده بود. آنچلوتی پیش از فینال گفته بود: «تجربه، شجاعت و خونسردی ما تعیین‌کننده خواهند بود. بازیکنان میلان به حضور در شرایط پرفشار عادت دارند و این موضوع می‌تواند در فینالی مانند این مسابقه بسیار مهم باشد.»
در سوی مقابل، لیورپول شرایط چندان مطلوبی نداشت و فصل لیگ برتر انگلیس را در رتبه پنجم به پایان رسانده بود. این تیم با تکیه بر نظم تاکتیکی و روحیه جنگندگی بازیکنانی مانند جرارد، کرگر، آلونسو و جان آرنه ریسه، از مرحله گروهی عبور کرده بود؛ سپس بایر لورکوزن را در مرحله یک‌هشتم نهایی کنار زد و با پیروزی‌هایی نزدیک مقابل یوونتوس و چلسیِ تحت هدایت ژوزه مورینیو، به فینال رسید.
بنیتس در استانبول تیمش را با آرایش فشرده در میانه میدان به زمین فرستاد. آلونسو در عمق خط میانی وظیفه محافظت از خط دفاعی را بر عهده داشت و جرارد تلاش می‌کرد کاکا را مهار کند و هم‌زمان به هری کیول و میلان باروش در خط حمله کمک برساند.
اما برنامه‌های لیورپول تقریباً بلافاصله به هم ریخت.
تنها یک دقیقه از مسابقه گذشته بود که ضربه ایستگاهی خطرناک پیرلو به مالدینی رسید؛ مدافعی که بدون مراقبت در محوطه جریمه قرار داشت و با یک ضربه والی، توپ را از کنار جرزی دودک به تور دروازه فرستاد.
این گل سریع‌ترین گل تاریخ فینال لیگ قهرمانان اروپا بود. مالدینی در ۳۶ سال و ۳۳۳ روزگی همچنین به مسن‌ترین گلزن تاریخ این فینال تبدیل شد.
تلاش فوری لیورپول برای جبران گل، فضای بیشتری در خط دفاعی این تیم ایجاد کرد و میلان آماده بود از این فرصت استفاده کند. پیرلو بدون آنکه تحت فشار جدی قرار بگیرد، ریتم بازی را در اختیار داشت و کاکا نیز تقریباً بدون جلب توجه، بین خط میانی و دفاع لیورپول حرکت می‌کرد.
در میانه نیمه نخست، کاکا با نفوذی قدرتمند از میان بازیکنان لیورپول عبور کرد. مدافعان عقب نشستند و او در زمان مناسب توپ را به شوچنکو رساند. مهاجم اوکراینی ضربه‌ای دقیق زد که از مقابل دودک گذشت و به گوشه پایین دروازه رفت، اما پرچم کمک‌داور به نشانه آفساید بالا رفت و گل مردود اعلام شد.
این اتفاق تنها فرصتی موقت برای لیورپول بود.
در دقیقه ۳۹، اندکی پس از آنکه درخواست لیورپول برای اعلام پنالتی پذیرفته نشد، کاکا بار دیگر به سمت دروازه حریف حرکت کرد و با یک پاس چیپ، شوچنکو را صاحب توپ کرد. مهاجم اوکراینی نیز توپ را در عرض به کرسپو رساند تا مهاجم آرژانتینی آن را به‌سادگی وارد دروازه کند.
پنج دقیقه بعد، کاکا دوباره درخشید. او هنگام دریافت توپ از سد جرارد گذشت و با پاسی تماشایی از نیمه زمین خودی، کرسپو را در موقعیت گل قرار داد. مهاجم آرژانتینی نیز با ضربه‌ای ظریف توپ را از دودک عبور داد تا نتیجه ۳ بر صفر شود.
جرارد در گفت‌وگویی با کافو در سال ۲۰۲۳ درباره آن نیمه گفت: «هفته‌ها برای این مسابقه آماده شده بودیم. برنامه‌ای داشتیم، اما همه‌چیز به‌نوعی به هم ریخت. توپ را از دست می‌دادیم و من هم باید مسئولیت عملکردم را می‌پذیرفتم؛ در نیمه نخست خوب نبودم. در چنین شرایطی فکر می‌کنید رؤیایتان به پایان رسیده است. اما وقتی کاپیتان تیم هستید، باید زبان بدن مناسبی داشته باشید، به حفظ امید و باور ادامه دهید و فقط خودتان را به پایان نیمه برسانید. مهم این بود که اختلاف از سه گل بیشتر نشود.»
با به صدا درآمدن سوت پایان نیمه نخست، بازیکنان لیورپول با چهره‌هایی ناامید راهی رختکن شدند و هوادارانشان در شوک فرو رفتند. در مقابل، بازیکنان میلان با اطمینانی شبیه به قهرمانانی که جام را از آن خود می‌دانند، به سمت تونل ورزشگاه حرکت کردند.
افسانه‌ها و واقعیت‌های یک شب جادویی
در سال‌های پس از فینال استانبول، روایت‌های افسانه‌ای متعددی درباره اتفاقات رختکن میلان در بین دو نیمه شکل گرفت. گفته می‌شد بازیکنان این تیم با اطمینان از قطعی بودن قهرمانی، در رختکن جشن گرفته و در تونل ورزشگاه آواز خوانده‌اند.
این تصویر روایتی جذاب می‌ساخت: لیورپولی که همه آن را شکست‌خورده می‌دانستند، از دل ناامیدی برخاسته و تیمی مغرور را مجازات کرده بود که پیش از پایان مسابقه، خود را قهرمان می‌پنداشت.
بااین‌حال، ستاره‌های میلان این ادعاها را رد کردند و تأکید داشتند که تمرکزشان بر تمام کردن کار و کسب قهرمانی بوده است.
مالدینی دراین‌باره توضیح داد: «هیچ‌کدام از اتفاقاتی که درباره آن‌ها نوشته شده، واقعیت ندارد. این درست نیست که ما در بین دو نیمه جشن گرفته باشیم. برعکس، با یکدیگر بحث می‌کردیم؛ حتی درباره مسائل پیش‌پاافتاده‌ای مانند یک پاس اشتباه.
سپس آنچلوتی فریاد زد: “همه‌تان پنج دقیقه سکوت کنید!” ساکت شدیم و بعد با آرامش صحبت کردیم. فینال لیگ قهرمانان اروپا تنش زیادی ایجاد می‌کند و فوتبال غیرقابل‌پیش‌بینی‌ترین ورزش دنیاست.»
کرسپو نیز روایت کاپیتان خود را تأیید کرد و گفت: «هیچ‌کس در رختکن جشن نگرفت؛ این داستان‌ها ساختگی هستند. در آن تیم میلان بازیکنانی مانند الساندرو نستا، مالدینی، آندره‌آ پیرلو، جنارو گتوزو، کلارنس سیدورف و آندری شوچنکو حضور داشتند. فکر می‌کنید چنین بازیکنانی بعد از ۴۵ دقیقه جشن می‌گرفتند؟ درست برعکس؛ بعضی از آن‌ها درباره این بحث می‌کردند که چرا باید بهتر بازی می‌کردیم، با وجود اینکه با نتیجه ۳ بر صفر از لیورپول پیش بودیم.»
در سوی دیگر، بنیتس با بحرانی جدی روبه‌رو شده بود. لیورپول نه‌تنها در زمین مسابقه به‌شدت تحت فشار قرار داشت، بلکه سرمربی اسپانیایی این تیم نیز برای انتقال پیام خود به بازیکنان با دشواری‌هایی مواجه بود.
بنیتس سال‌ها بعد به روزنامه لیورپول اکو گفت: «وقتی تیم با نتیجه ۲ بر صفر عقب بود، داشتم آماده می‌شدم که در بین دو نیمه چه چیزی به بازیکنان بگویم. انگلیسی من هم در آن زمان چندان خوب نبود… سپس گل سوم را دریافت کردیم. پیامم به بازیکنان باید همان پیام قبلی می‌بود؛ لازم بود به آن‌ها اعتمادبه‌نفس بدهم و کاری کنم که دوباره باور داشته باشند.»
کرگر نیز با اشاره به صحبت‌های بین دو نیمه گفت: «مطمئن نیستم اصلاً بتوان اسمش را سخنرانی گذاشت. فکر نمی‌کنم انگلیسی رافا در آن زمان برای یک صحبت ۱۵ دقیقه‌ای کافی بود.»
جرارد، کاپیتان لیورپول، می‌خواست خودش نیز در صحبت‌ها دخالت کند. او در سال ۲۰۲۳ گفت: «به‌دلیل مصدومیت و تعویضی که باید انجام می‌دادیم، سر و صدای زیادی در رختکن وجود داشت. بااین‌حال، احترام گذاشتن به رافا اهمیت زیادی داشت. این جایگاه او بود و باید اجازه می‌دادیم ابتدا خودش صحبت کند، اما من بی‌صبرانه منتظر بودم چند نکته را مطرح کنم.
بخشی از وجودتان به شما می‌گوید که همه‌چیز تمام شده است. اما بخش دیگری می‌گوید: “بیایید دوباره شروع کنیم، تلاش کنیم یک گل زودهنگام بزنیم، چیزی به هوادارانمان بدهیم؛ کمی غرور و امید. اجازه ندهیم نتیجه مسابقه به یک فاجعه تبدیل شود.” با توجه به عملکرد نیمه نخست، واقعاً ممکن بود در پایان آن نیمه پنج یا شش گل دریافت کرده باشیم.»
تعویضی که در لحظه آخر تغییر کرد
در ادامه، سردرگمی دیگری نیز به وجود آمد. بنیتس تصمیم گرفته بود برای مهار میلان در مرکز زمین، تغییراتی ایجاد کند و به همین دلیل به جیمی ترائوره، مدافع چپ لیورپول، اعلام کرد که باید از زمین خارج شود.
ترائوره لباسش را درآورد و به سمت دوش‌ها رفت، اما دیو گالی، فیزیوتراپیست تیم، سرمربی را کنار کشید و به او اطلاع داد که استیو فینان، مدافع راست لیورپول، از ناحیه ران مصدوم شده و نمی‌تواند بیش از ۲۰ دقیقه دیگر به بازی ادامه دهد.
لیورپول پیش‌تر در میانه نیمه نخست، به‌دلیل مصدومیت هری کیول، یک تعویض انجام داده و ولادیمیر شیمچک را به میدان فرستاده بود. بنابراین، بنیتس نمی‌توانست آخرین تعویض خود را نیز صرف بازیکنی کند که احتمالاً کمی بعد مجبور به ترک زمین می‌شد.
سرمربی لیورپول تصمیم گرفت برنامه‌اش را تغییر دهد. ترائوره را از دوش‌ها بیرون کشید و از او خواست برای نیمه دوم آماده شود. در مقابل، دیتمار هامان جای فینان را گرفت.
لیورپول با این تغییرات به سیستم سه مدافع مرکزی روی آورد؛ ریسه در نقش مدافع کناریِ پیش‌رونده یا وینگ‌بک قرار گرفت و هامان وظیفه محافظت از خط دفاعی را بر عهده گرفت.
کرسپو بعدها درباره این تغییر تاکتیکی گفت: «آن تغییر ما را در موقعیت بسیار دشواری قرار داد. سپس اتفاقی افتاد که فقط سرنوشت می‌توانست آن را رقم بزند.»
بنیتس صحبت‌هایش را به پایان رساند و بازیکنان را با این یادآوری راهی زمین کرد که یک گل می‌تواند سرنوشت مسابقه را تغییر دهد.
لیورپول در حالی وارد زمین شد که صدای سرود مشهور باشگاه در ورزشگاه طنین‌انداز شده بود؛ لحظه‌ای که زمینه را برای شبی تاریخی فراهم کرد.
جرزی دودک بعدها به لیورپول اکو گفت: «وقتی وارد زمین شدیم، یک لحظه جادویی دیگر آغاز شد. ما با نتیجه ۳ بر صفر عقب بودیم و هواداران لیورپول شروع به خواندن سرود “تو هرگز تنها قدم نخواهی زد” کردند. این اتفاق فوق‌العاده بود.
استیوی (جرارد) همه را به مرکز زمین فراخواند و گفت: “این صدا را می‌شنوید؟ این لحظه را به خاطر بسپارید! باید چیزی در پاسخ به آن‌ها بدهیم. آن‌ها مسافت زیادی را طی کرده‌اند تا به اینجا برسند. بیایید، بجنبید!”»
شش دقیقه جنون‌آمیز؛ بازگشت تاریخی لیورپول
نیمه دوم با چهره‌ای کاملاً متفاوت از لیورپول آغاز شد. بازیکنان این تیم که در نیمه نخست زیر فشار حملات میلان قرار داشتند، با انرژی و انگیزه‌ای تازه به میدان آمدند. حالا آن‌ها دیگر چیزی برای از دست دادن نداشتند و تنها به یک گل نیاز داشتند تا امید به مسابقه بازگردد.
جرارد در دقیقه ۵۴ نخستین ضربه را به پیکره میلان وارد کرد. کاپیتان لیورپول با حرکتی رو به جلو، وارد محوطه جریمه شد و با ضربه سر، ارسال جان آرنه ریسه را به گل تبدیل کرد.
نتیجه به ۳ بر ۱ تغییر کرد و هواداران لیورپول بار دیگر به رؤیای بازگشت ایمان آوردند.
تنها دو دقیقه بعد، نوبت به ولادیمیر شیمچک رسید. این بازیکن که در نیمه نخست به‌عنوان جانشین کیول وارد زمین شده بود، با ضربه‌ای قدرتمند از پشت محوطه جریمه، توپ را به گوشه دروازه میلان فرستاد. دیدا، دروازه‌بان میلان، نتوانست مانع ورود توپ شود و اختلاف به یک گل کاهش یافت.
ورزشگاه آتاتورک ناگهان به صحنه‌ای متفاوت تبدیل شد. تیمی که در پایان نیمه نخست تقریباً شکست‌خورده به نظر می‌رسید، حالا تنها یک گل با حریف فاصله داشت.
بااین‌حال، داستان هنوز تمام نشده بود.
در دقیقه ۶۰، جرارد در محوطه جریمه میلان توپ را دریافت کرد و با یک حرکت، تلاش کرد مدافعان حریف را پشت سر بگذارد. گتوزو برای متوقف کردن او وارد عمل شد و جرارد روی زمین افتاد. داور به سود لیورپول پنالتی اعلام کرد.
ژابی آلونسو پشت توپ ایستاد، اما ضربه او را دیدا مهار کرد. توپ برگشتی دوباره مقابل آلونسو قرار گرفت و هافبک اسپانیایی این بار موفق شد آن را وارد دروازه کند.
در فاصله تنها شش دقیقه، لیورپول نتیجه ۳ بر صفر را به تساوی ۳ بر ۳ تبدیل کرده بود؛ بازگشتی باورنکردنی که یکی از مشهورترین لحظات تاریخ لیگ قهرمانان اروپا شد.
میلان که تا چند دقیقه پیش خود را در آستانه قهرمانی می‌دید، ناگهان با مسابقه‌ای کاملاً متفاوت روبه‌رو شده بود. لیورپول نیز پس از این بازگشت تاریخی، نشان داد که هنوز برای تصاحب جام فرصت دارد.
نبرد هنوز تمام نشده بود
با وجود بازگشت شگفت‌انگیز لیورپول، مسابقه همچنان ادامه داشت. میلان به‌تدریج کنترل بازی را دوباره به دست گرفت و در دقیقه ۷۰ تا آستانه بازپس‌گیری برتری پیش رفت، اما ترائوره، همان مدافعی که در بین دو نیمه در آستانه رفتن به دوش‌ها بود، با دفعی قهرمانانه روی خط دروازه مانع گلزنی شوچنکو شد.
اندکی بعد، کرگر نیز با زمان‌بندی دقیق در تکلی سرنوشت‌ساز، ضربه کاکا را مهار کرد و اجازه نداد میلان بار دیگر پیش بیفتد.
با سوت پایان ۹۰ دقیقه، بازیکنان هر دو تیم کاملاً خسته و فرسوده به نظر می‌رسیدند؛ اما هنوز ۳۰ دقیقه دیگر باقی مانده بود.
آنچلوتی برای بهره‌برداری از خستگی بازیکنان لیورپول در کناره‌های زمین، سرجینیو، وینگر برزیلی، را به میدان فرستاد. در سوی مقابل، بنیتس تصمیم غیرمنتظره‌ای گرفت و جرارد را به پست دفاع راست منتقل کرد؛ تصمیمی که با توجه به شرایط مسابقه، اهمیت زیادی داشت.
کاپیتان لیورپول در ۳۰ دقیقه پایانی بارها برای کمک به خط دفاعی عقب می‌رفت و تلاش می‌کرد حملات میلان را محدود کند. کرگر نیز بارها با تکل‌های سرسختانه خود در برابر بازیکنان حریف ایستاد و در نهایت، از شدت خستگی روی زمین می‌افتاد.
سپس در دقیقه ۱۱۷، لحظه‌ای رقم خورد که باور کردنش دشوار بود.
سرجینیو توپی را به داخل محوطه جریمه ارسال کرد و شوچنکو با ضربه سری کوبنده دروازه لیورپول را هدف گرفت. دودک توپ را دفع کرد، اما توپ بار دیگر مقابل مهاجم اوکراینی قرار گرفت؛ بازیکنی که تنها حدود سه یارد با دروازه فاصله داشت.
شوچنکو از فاصله‌ای بسیار نزدیک ضربه دوم را زد، اما دودک با واکنشی غریزی دست خود را بالا آورد و توپ را به بالای دروازه فرستاد.
کرسپو که از روی نیمکت این صحنه را تماشا می‌کرد، سال‌ها بعد با ناباوری درباره آن گفت: «فکر می‌کنم جرزی هنوز هم نمی‌داند چگونه آن ضربه را مهار کرد. اینکه شوچنکو آن توپ را گل نکرد، واقعاً باورنکردنی است.»
واکنش‌های دودک مسابقه را به ضربات پنالتی کشاند، اما دروازه‌بان لهستانی هنوز کارش را تمام نکرده بود.
او با تکان دادن دست‌ها و حرکات نمایشی روی خط دروازه تلاش می‌کرد تمرکز پنالتی‌زنان میلان را بر هم بزند. سرجینیو نخستین پنالتی میلان را به بالای دروازه فرستاد و دودک نیز ضربه پیرلو را در دومین پنالتی این تیم مهار کرد.
پس از آنکه شیمچک چهارمین پنالتی لیورپول را به گل تبدیل کرد، شوچنکو بار دیگر مقابل دودک قرار گرفت؛ این بار برای زنده نگه داشتن امیدهای میلان.
مهاجم اوکراینی ضربه‌ای کم‌قدرت به مرکز دروازه زد. دودک به یک سمت شیرجه رفت، اما دست عقب‌مانده‌اش به توپ رسید و مانع ورود آن به دروازه شد.
لیورپول قهرمان اروپا شد.
شبی که دو تیم را برای همیشه تغییر داد
تفاوت فضای ورزشگاه آتاتورک پس از سوت پایان مسابقه نمی‌توانست از این بیشتر باشد. بازیکنان میلان در سوگ ازدست‌رفتن جام بودند و لیورپولی‌ها یکی از بزرگ‌ترین شب‌های تاریخ باشگاه را جشن می‌گرفتند.
کرسپو درباره سکوت سنگینی که پس از شکست بر رختکن میلان حاکم شد، گفت: «به‌سادگی می‌توانم بگویم که فضا مانند مراسم تشییع جنازه بود. لحظات بسیار دشواری را پشت سر گذاشتیم. حتی وقتی به هتل برگشتیم، هیچ‌کس نمی‌توانست حرف بزند. بعضی از هم‌تیمی‌هایم گریه می‌کردند و برخی دیگر همسران یا فرزندانشان را در آغوش گرفته بودند. باور کنید، شب بسیار سختی بود.»
در سوی مقابل، پیروزی لیورپول تیمی را که بی‌نقص نبود، به مجموعه‌ای از قهرمانان جاودانه تبدیل کرد. این همان شبی بود که جرارد، کاپیتان تیم، حتی سال‌ها بعد نیز نمی‌توانست آن را به‌طور کامل توصیف کند.
او گفت: «حتی همین امروز هم وقتی به آن شب فکر می‌کنم، موهای پشت گردنم سیخ می‌شود. با اختلاف بسیار زیاد، بهترین شب دوران حرفه‌ای من بود. شبی سوررئال و مسابقه‌ای باورنکردنی بود و هنوز هم توصیف آنچه در آن شب اتفاق افتاد، دشوار است.»
دو دهه پس از آن فینال، معجزه استانبول همچنان بخشی جدایی‌ناپذیر از تاریخ فوتبال اروپا است؛ پیروزی‌ای جاودانه برای یک باشگاه و زخمی که برای دیگری هنوز التیام نیافته است.
آندره‌آ پیرلو در کتاب خود که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد، با لحنی تلخ و گزنده، احساس خود از آن شب را چنین توصیف کرد: «آن تنگه مشهور، در نهایت باریک‌تر از آن چیزی بود که تصور می‌کردیم. آن‌قدر باریک که اگر تمام تجربه استانبول را به یک شیاف تشبیه کنیم، پس از ورود دیگر هیچ راه فراری برایش وجود نداشت.
هر از گاهی احساس می‌کنم هنوز درونم حرکت می‌کند و به من یادآوری می‌کند که همچنان آنجاست؛ حضورش را به رخ می‌کشد. نامم را صدا می‌زند و به معنای واقعی کلمه، مایه عذابم است.»
این جملات، با وجود لحن تلخ و طنزآمیزشان، به‌خوبی نشان می‌دهند که شکست در آن فینال تا چه اندازه در ذهن بازیکنان میلان باقی مانده است. استانبول برای لیورپول به نماد امید و بازگشت تبدیل شد؛ برای میلان، یادآور شبی که حتی برتری سه‌گله نیز برای تضمین قهرمانی کافی نبود.
- برچسب ها : آث میلان, آندره آ پیرلو, استیون جرارد, رافا بنیتز, کارلو آنجلوتی, لیگ قهرمانان اروپا, لیورپول, یرزی دودک